Ülkemizde Ters Osmos (TO) Cihazlarını  kullananların  sayısı çoğalmakla beraber, yanlış  ön fikirlerden dolayı TO  cihazlarından çekinen teknik kişilerin sayısı halen çoğunluktadır.  TO cihazları kuran ve bunların bakım hizmetlerini veren bir kişi olarak,  tamamen pratik bilgilere dayanan bilgi ve tecrübelerimizi  meslektaşlarımızla paylaşarak  onların tereddütlerini giderebileceğimizi ümit ediyoruz.   Sanayi ve turizm kuruluşlarında, işletme ekonomisi sağlayan TO cihazını kullanan meslektaşlar TO  cihazının bir hidrofor kadar kolay işletildiğini ve korkulacak bir cihaz olmadığını çok kısa zamanda görüyorlar.  TO İLE İLGİLİ  YANLIŞ BİLGİLERİ DOĞRULARIİLE DEĞİŞTİRELİM Ters Osmos (TO) cihazı son 30 yıldır  dünya piyasasında ve 1990 yılından bu yana ülkemizde yerini almış olmasına rağmen,  bir çok işletmecinin  TO konusunda yalnızca kulaktan dolma, eksik veya yanlış bilgileri olduğunu görüyoruz.    TO  konusundaki bu yazı dizimizin  okuyucularımızın TO konusundaki bilgilerini arttırdığını ve yanlış fikirleri düzelttiğini var sayıyoruz.   Ziyaret ettiğimiz iş yerlerinde tanıştığımız  teknik kişilerin bir çoğunun  TO konusundaki yanlış bilgilerini bu yazımızda ele aldık  ve bu yanlışların  doğrularını aşağıda kısa kısa  anlatacağız.   Ülkemizde TO cihazının öncülüğünü yapan ve 1991 yılından bu yana TO cihazlarına bakım hizmeti veren bir grubun yöneticisi ve baş mühendisi olarak  TO konusunda çok bilgi birikimimiz bulunuyor.  Aşağıdaki bilgiler kendi pratik tecrübelerimiz ile edinilmiş ve teorik bilgiler ile de onaylanmıştır.  1 - YANLIŞ: “TO cihazı pahalı bir yatırımdır ve TO’nun  işletmesi de pahalıdır!” DOĞRU:  TO cihazı fiyatı ve TO işletme ücreti konusunda eski bilgilere hiç rağbet etmeyin ve “pahalı” bilgisini lütfen aklınızdan çıkarın. .  Birçok işletmede Ters osmos suyu yerine sadece suyu yumuşatarak kullanmak çok yüksek maliyetler oluşturmaktadır Bugün dünyada bir çok TO cihazı üreticisi ve satıcısı bulunuyor, bu şirketler  teklif vermek için hiçbir ücret talep etmiyorlar.  İşletmenin iyi suya ihtiyacı varsa, TO satıcılarından teklif almak sureti ile TO cihazının yatırımı ve işletme maliyeti hakkında bilgi edinmek kolaydır.   Bizim tecrübemize göre, “su hazırlama sisteminin tamamı” olarak konuya bakıldığında  TO yatırımı reçineli Deionize yatırımından daha pahalı değildir. 2 - YANLIŞ: “TO üretim suyu maliyeti yüksektir!”  DOĞRU:  Bizim tecrübemize göre, ham  suyun iletkenliği 1000 – 1500 mikroS/cm civarında olan işletmelerde TO üretim suyu maliyeti metre küp iyi su için  yaklaşık 0,30 Dolar + ham su maliyeti kadar olmaktadır.  Ayni kalitede ham sudan Reçineli Deionize cihazı ile elde edilen suyun maliyeti 3,00  Dolar üzerindedir.  3 - YANLIŞ: “TO bakımı çok pahalıdır!” DOĞRU:  TO cihazının periyodik bakımı ve periyodik mambran yıkama işlemi, 2 – 3 ayda bir yapılır, yalnızca 2 – 3 saat kadar zaman  alır ve 20 m³/saat su üreten bir TO cihazı için yaklaşık 200 – 400 Dolar kadar maliyeti olan bir  işlemdir.   Bu maliyeti,  2 – 3 ayda üretilen en az 25000 m³ su için düşündüğümüzde, bir metreküp iyi su için bakım maliyeti hesaplanamayacak kadar azdır.   Fakat, normal bakımı yapılmayan TO cihazının mambranları tıkandığında, mambranları açmak için harcanan kimyasal miktarı ve yapılan hizmetin bedeli yüksek olabilir.  Bizim kontrolumuz altında olan TO cihazlarının bakımları çok ucuza mal olduğu gibi, TO cihazlarının ürettikleri suyun kalitesi normal oluyor ve TO mambranlarının ömrü çok uzuyor (6-7 yıl gibi).   Arabaların da bakım maliyetini buna paralel olarak düşünebiliriz.  Periyodik bakımları yapılan bir arabanın bakım ücreti fazla tutmaz.  Ancak, bakımları yapılmadığı için yolda kalan bir arabanın tamir masrafı çok yüksek olabilir. 4 - YANLIŞ: “TO cihazını işletmek zordur ve sürekli ilgi ister!” DOĞRU:  İyi tasarlanmış bir TO sistemi ve TO cihazının işletilmesi için kesinlikle başında personel tutmak gerekmez.    TO sisteminin işletilmesi için işletmenin genel bakım teknisyenlerinden birinin günde bir kez TO cihazı yanına gitmesi ve şu işlemleri yapması yeterlidir:  (varsa) kimyasal dozaj sisteminin tanklarını kontrol etmek ve eksik kimyasalları tanka koymak; (varsa) su yumuşatma cihazının rejenerasyon tuzunu kontrol etmek ve eksiğini tamamlamak;  yazımızın 3. Bölümünde belirtilen “TO  İşletme  Çizelgesi” üzerindeki Basınç,İletkenlik gibi günlük işletme değerlerini çizelgeye kaydetmek ve eski değerler ile karşılaştırmak. 5 - YANLIŞ: “Ters Osmos mambranları 1 veya 2 senede bir değiştirilir.” DOĞRU: Ters Osmos cihazı için ham su kalitesine bağlı olarak uygun ön şartlandırma ve filtrasyon hazırlanması gerekmektedir.  Aynı zamanda Ters osmos cihazının ham su kalitesine bağlı olarak dizayn edilmelidir.  İşletmecilerin düzgün kontrolleri ve servis veren kuruluşun yeterli bilgi ve beceri düzeyinde olması durumunda  mambranlar çok uzun yıllar hizmet verir. 1991 yılında ilk devreye aldığımız Ters Osmos cihazında o dönemde yeterli tecrübe ve bilgi birikimine sahip olmamamıza rağmen  ilk mambran değişimini 6 yıl sonra yaptık.  Mambranların ekonomik ömür hesaplamasını 5 yıl üzerinden yapmaktayız.  Bu hesaplama mambranın 5 yılda değişecegi  anlamına gelmez, mambran daha uzun yıllar kaliteli su üretimine devam edebilmektedir.  Bazı mambran imalatçı firmalar belirli koşullarda mambranlarına 3 yıl garanti vermektedir. 6 - YANLIŞ: “ Bir işletmenin TO  cihazı ihtiyacı kolayca TO cihazı kataloğundan seçilebilir.” DOĞRU:  TO cihazının üretildiği eski sanayi ülkelerinde,  sanayi kuruluşlarının kullandığı sular şehir veya organize sanayi bölgeleri tarafından mükemmel şekilde iyileştirilmiş  sulardır.  Sanayide tecrübeli olan bu ülkelerin  şartlarına göre hazırlanmış olan TO cihazı kataloğundaki modeller genelde ülkemizin şartlarına uymaz, çünkü bizde çoğu zaman sanayi işletmelerinde kötü kalitede  kuyu suları kullanılır, ayrıca elektrik voltajlarımız çok sık değişir, hatta, her bölgemizde  sık sık elektrik şokları yaşanır.  TO cihazı seçiminde kataloglara güvenmeyip ham suyun analizine ve işletmenin şartlarına göre TO cihazı tasarımı yapmak  çok daha doğru ve daha güvenilir bir çözümdür. TO cihazını, TO  konusunda “Türkiye tecrübesi” olan ve TO cihazına bakım hizmetleri veren bir ihtisas şirketinin seçmesi en doğru yoldur.  Katalogdan seçilen standart modeller veya başka bir tatbikat  için imal edilmiş TO cihazının kullanılması ile çoğu zaman işletme sorunları yaşanır. 7 - YANLIŞ: “Kireç – Soda  metodu ile su hazırlamak TO ile su hazırlamaktan daha ekonomiktir.“ DOĞRU:  TO sisteminin gelişmesinden sonra “Kireç – Soda “ metodu tabir edilen su şartlandırma yöntemi sanayi ülkelerinde tarihe karışmıştır.   Buna rağmen Kireç – Soda yöntemi ile çalışan sistemler maalesef hala ülkemizde kurulmaktadır.  Kireç – Soda metodunun gerek kuruluş bedeli gerekse işletme maliyeti TO ‘ya kıyasla çok yüksektir.  Ayrıca, “kireç-soda metodu”nun çıkardığı yüksek miktardaki çamurun yok edilmesi için sanayi işletmeleri çok zorlanmaktadır. 8 - YANLIŞ: “Su Yumuşatma Cihazı  ile su hazırlamak TO ile su hazırlamaktan daha ekonomiktir.“ DOĞRU:  TO ile su  yumuşatma cihazını karşılaştırmak doğru olmaz. TO cihazı  su içindeki minerallerin  %97 - %99  kadarını ayırarak suyu saflaştırır, TO üretim suyunun iletkenliği çok düşüktür.  Oysa, Su Yumuşatma Cihazı suyu  saflaştırmaz.  Su Yumuşatma Cihazı yalnızca su içindeki sertlik minerallerini olan Kalsiyum ve Magnezyum’u alır ve  bu minerallerin yerine suya Sodyum İyonu verir  (Sodyum iyonu bazı sanayi sektörlerinde istenmez).   Su yumuşatma cihazı ileşartlandırılmış suyun iletkenliği azalmaz ve bazen artar. 9 - YANLIŞ:  “Ham su önce  reçineli su yumuşatma cihazı ile yumuşatılmalı ve daha sonra TO cihazı ile  iyileştirilmelidir, aksi halde TO cihazı tıkanır.” DOĞRU:  TO cihazı 600 Fransız sertliğindeki deniz suyunu dahi saflaştırabilen  yüksek bir  teknolojidir (Oysa deniz suyunun  reçineli cihaz ile yumuşatılması zaten mümkün değildir.).  Ham su TO cihazına girmeden suyun  yumuşatılması gerekmez.   Çok sert suların iyileştirilmesi için, mambranların kireçlenmesini önlemek maksadı ile, ham su içine, “Antiskalant” tabir edilen kireçlenmeyi önleyici kimyasal dozajı yapılır.   Çok küçük kapasiteli TO cihazlarının işletilmesini kolaylaştırmak maksadı ile, kimyasal dozaj sistemi yerine, bu TO cihazları öncesi suyun  yumuşatılması uygun olabilir. 10 - YANLIŞ:  “TO üretim suyunu kullanmadan önce dezenfekte etmek gerekir.” DOĞRU:  Bugün için TO teknolojisi çok güvenli hale gelmiştir.  TO ile üretilen saf su ayni zamanda bakterisiz sayılır.  Molekülleri ayırarak suyu saflaştıran TO cihazının mambranları, çok sayıda molekülden meydana gelen bakteri ve virüsleri de ayırması normaldir.   Ancak, çok ender de olsa, bazı işletme veya tasarım hataları ile TO cihazının iyi su bölümüne bakteri kaçabilir.  İyi bir ön şartlandırma tasarımı ile bu hataları önlemek mümkündür.  11 - YANLIŞ:  “TO üretim suyu Deionize Su değildir.” DOĞRU:  TO ile üretilen suya “Deionize Su” denebilir. Çünkü “Deionize” veya “Demineralize” kelimeleri suyu ionlardan ve minerallerden arındırmak anlamına gelir ki TO cihazı da sudaki iyonların ve minerallerin %97 - %99  kadarını ayırarak suyu saflaştırır.   Yüksek iletkenlikteki suları iki kademeli TO cihazından geçirmek sureti ile 1 – 2 microS/cm iletkenlikte Deionize su elde edilebilir.   Ancak, Reçineli Deionize cihazı ile suyu daha çok saflaştırmak ve  “BİR  mikroS/cm iletkenlik” altına düşmek mümkündür.  Proses için çok saf su istendiği için Reçineli Deionize kullanılması gereken işletmelerde, sudaki minerallerin önce TO ile %97’sini almak ve daha sonra reçineli cihaz ile saflaştırmak  yöntemi daha ekonomik olur, tercih edilmelidir.   12 - YANLIŞ:  “TO ile çok düşük iletkenlikte su elde edilemez.” DOĞRU: Çift kademeli TO cihazı kullanılarak suyun içindeki minerallerin çoğu alınır ve  1 - 2 mikroS/cm iletkenlikte Deionize Su elde edilir.  9. Paragrafta belirtildiği gibi, daha saf su istendiğinde, sular önce TO cihazı ile saflaştırılmalı ve daha sonra çift reçineli Deionize (veya Mix-Bed veya EDI – Elektro-Deiyonizasyon) cihazı ile istenen saflığa getirilmelidir.     13 - YANLIŞ:  “TO cihazı çok su telef eder.” DOĞRU:  Ham suyun iletkenlik ve silikat değerlerine bağlı olarak TO cihazı çalışırken, sudan ayırdığı mineralleri  bir miktar su ile beraber atar.   TO cihazı yerine çift reçineli Deionize cihazı kullanıldığında ise bu çift reçinenin önce ters yıkanması, sonra rejenerasyonu ve en sonunda durulanması sırasında da çok miktarda su atılır.  Ayrıca, reçinelerin rejenerasyonu sırasında kullanılan asit ve kostik’in maliyeti su maliyetinden daha çok yüksektir. TO cihazları ve sistemleri üzerinde uzun zamandır  pratik ve teorik  çalışmalar yapan bir teknik kişi olarak, TO hakkında  bugünkü doğru bilgileri meslektaşlarımızla paylaşmak istedim.  Teknolojiler her gün ilerlediği için, belki de yukarıdaki bilgilerin bazıları 5 – 6 yıl içinde  “yanlış veya eksik” olarak nitelendirilecektir.  Bu nedenle, SU ile ilgili işler yapan meslektaşlarımızın, bizim yaptığımız gibi, bu konudaki yayınları ve literatürü yakından takip etmelerini öneririm. Ters Osmos Sistemini Yakından tanıyalım: <Geri | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Ileri> Yük. Müh. Enis Burkut / Termodinamik Dergisi