Ülkemizde ilk yatırım sırasında SU’ya önem verenler ve işletme ekonomisini ön plana koyan tecrübeli sanayiciler Ters Osmos tekniğinden  uzun zamandır yararlanıyorlar. Ülkemizde, enerji santrallarından tekstil boyahanelerine, meşrubat işletmelerinden sofra suyu üretimi tesislerine kadar bir çok işletmede Ters Osmos sistemleri görüyoruz.  Dünyada 30 yıldır kullanılan Ters Osmos  teknolojisinden hala çekinen işletmelerdeki yetkililerin neler kaybettiklerini anlayabilmeleri için  Ters Osmos cihazı kullanan komşularını ziyaret etmelerini öneririz. 

TERS OSMOS (T.O.) SİSTEMİ TATBİKATLARI

1970’li yıllardan bu güne, 30 yılı  aşkın bir süredir Ters Osmos (T.O.) sistemi, ileri sanayi ülkelerinde, SU ve su dışında birçok  proseste kullanılıyor.  Uzmanlık konumuz SU olduğu için, biz  T.O. Sisteminin SU ile ilgili tatbikatlarından örnekler vereceğiz.  

Buhar Kazanı Besi Suyu:  Bazı işletmelerde, işletme şekli gereği olarak açık buhar kullanılır ve buhar kazanına kondens dönüşü az olur.  Bu tür buhar sistemlerinde, buhar kazanına sürekli olarak yeni besi suyu verilir.  Bu nedenle kazan suyunun iletkenliği çok hızlı yükselir ve iletkenliği azaltmak için çok miktarda kazan blöfü yapılır.  Kazan blöfleri sırasında  “kaynar su” atıldığından kazandan  blöf yapmak  ayni zamanda “Isı Telefi” anlamına gelir ve bu da ekonomik değildir.   Ülkemizde buhar kazanı blöflerinin ürün maliyeti üzerindeki etkisi genelde hesaplanmaz.   Oysa, 10 Bar basınçta işletilen bir buhar kazanından blöf ile atılan bir metre küp kaynar suyun bedeli yaklaşık 15 kg fuel-oil’in ücretine eşittir.    Buhar kazanı yüksek iletkenlikte su ile besleneceğine, T.O. ile hazırlanmış  düşük iletkenlikte su ile beslendiğinde kazan blöfleri %97 azalır ve işletme maliyeti çok ucuzlar.  Billur Tuz, Lio Yağ  gibi birçok fabrikanın kazan besi suyu  bizim kurmuş olduğumuz T.O. sistemleri ile hazırlanmaktadır.

Buhar Jeneratörü Besi Suyu:  Buhar jeneratörlerinde, kazanlardaki gibi kazan suyu için geniş  bir hacim yoktur.  Jeneratöre gelen su kısa zamanda buhara dönüşür, su içinde bulunan ve H2O molekülü olmayan her mineralin jeneratörün boruları içinde taşlaşması çok doğaldır.  Buhar Jeneratörüne “yumuşatılmış su” verilmesi oluşan taşlaşmayı  önleyemez, çünkü yumuşatılmış su içinde de  çok miktarda mineral bulunur. Taşlaşma oluşturan mineraller kısa bir zaman içinde jeneratörün ısı verimini düşürürler.  Oysa, buhar jeneratörü T.O. ile üretilmiş ve %97 kadar saflaştırılmış su ile beslenebilir ve yaşanan sorunlar %97 kadar azaltılabilir.

Soğutma Suyunun Hazırlanması:  Hassas metal döküm yapan ve hassas plastik enjeksiyon yapan sanayi kuruluşları, kalıp soğutma sularına çok önem veriyorlar.   Kalıpların içinde taş ve kışır oluşumu ürün kalitesini ve üretim hızını etkilediğinden, bu  tür sanayilerde soğutma suları T.O. cihazı ile hazırlanıyor.  Uluslar arası otomotiv sanayiine hizmet veren ve çok hassas metal döküm parçalar imal eden Cevher Döküm Sanayii (İzmir) tesislerinin soğutma sularını 1997 yılında kurmuş olduğumuz T.O. cihazı hazırlıyor. 

Enerji Santralları: Enerji santrallarında 0,1 S/cm iletkenlik altındaki kalitede saf su istenir.  Ayrıca sudaki Silikat (SiO2) miktarının 0,05 mg/lt altında olması şartı vardır.  Batı dünyasında, yeni kurulan enerji santrallarında buhar kazanı besi suyunun ön saflaştırılması çoğunlukla T.O. sistemi ile yapılmaktadır.  Besi suyunda istenmeyen minerallerin %98’i T.O. sistemi ile ayrıldıktan sonra su, klasik Miks-Bed demineralize cihazı ile veya hiç rejenerasyon sıvısı kullanmayan Elektro-Deionizasyon (EDI) cihazı ile saflaştırılmaktadır. Böylece asit ve kostik gibi, işletmeci için tehlikeli olan sıvılar su hazırlamada kullanılmadığı gibi, çevreye zararlı rejenerasyon atık suyu da oluşmaz. T.O. ve EDI ile saf su hazırlayan bir sistemi 2000 yılı  içindeİzmir - ATAER Enerji Santralına kurduk.

Reçineli Demineralize Öncesi Suyun Saflaştırılması:  T.O. icat edilmeden önce daha çok kullanılan reçineli Demineralize (Deionize) sisteminde bulunan reçinelerin rejenerasyonu  Asit ve Kostik ile yapılır. Çok pahalıya mal olan bu işletme tekniği ayni zamanda, T.O. işletmeciliğine kıyasla çok  zahmetli bir işletme tarzıdır.  Reçineli Demineralize öncesi ham suyun T.O. ile saflaştırılması ile, su içindeki mineraller %95 – 98 kadar azaldığından, bu işlemden sonra suyun reçineli Demineralize ile saflaştırılması çok daha başarılı oluyor, ayni zamanda, reçinelerin kimyasallar ile rejenerasyonu %95 azalıyor.  Bu nedenle, Batı Dünyasındaki işletmelerin bir çoğu, reçineli sistem öncesi suyu T.O. cihazı ile saflaştırıyorlar.

Tekstil Boyahanesi için Proses Suyu Üretimi:  Genellikle yumuşatılmış su kullanan tekstil boyahanelerinde yılın 12 ayı ürün kalitesinde standardı yakalamak imkansızdır, çünkü kuyu veya baraj sularının kimyasal nitelikleri yılın 12 ayı içinde çok değişkendir.  Oysa T.O. ile elde edilen işletme suyunun kalitesi yılın 12 ayı içinde, yumuşatılmış suya kıyasla  çok az değişir.  Ülkemizde bunu fark eden bazı tekstil boyahaneleri, tekstil prosesinin bazı safhalarında yüksek kalitede su kullanmak üzere T.O. sistemleri yatırımı yapıyorlar.  Bu konunun ülkemizdeki  öncüsü Bursa’da bulunan Biesseci Tekstil Boyahanesidir.  Biesseci Tekstil’e 1991 yılında kurmuş olduğumuz T.O. sistemi tekstil prosesi ve buhar kazanı için kaliteli su üretmektedir ve 11 yıldır hizmet vermektedir. 

Kimya Sanayii:  Bazı kimya sanayilerinde proses için gerekli düşük iletkenlikteki sular T.O. sistemi ile elde ediliyor.   Bu konuda ülkemizdeki öncülüğü Gemlik’te bulunan Marmara Entegre Kimya Sanayii yapmıştır.  Daha sonra iki tutkal üretim tesisine  T.O. sistemleri kurduk ve T.O. ile üretilen suyun kalitesi  nedeni ile  tutkal üretiminde kalite yükselmiştir. 

İçme Suyu Üretimi: Büyük şehirlere uzak mesafelerden taşınan  tabii ve az mineral içeren lezzetli kaynak sularına yeni bir alternatif yaratıldı. Kuyu suyundan T.O. ile üretilen ve piyasa şartlarına göre şişelenen içme suları uzun yıllar önce dünya piyasasında yerini aldı.   Uzun zamandır Amerika kıtasında piyasaya sürülen şişelenmiş T.O. suları son yıllarda Avrupa kıtasında ve Rusya’da da satılmaya başladı.  2001 yılı yaz aylarında ülkemizde de piyasada görünmeye başlayan T.O. içme suları, ülkemizdeki piyasa adı “sofra içeceği”,  önümüzdeki yıllar içinde daha da çoğalacaktır.  2002 yılı içinde,  içme suyu üreten  işletmeler için  biz de iki T.O. sistemi kurduk.

Meyve Suyu ve Meşrubat Sanayii: Eskiden “kireç –soda” yöntemi ile hazırlanan meşrubat suları son yıllarda T.O. ile hazırlanıyor.  T.O. sisteminin işletmesi çok kolay, çok kaliteli su üretiyor ve işçilik gerektirmiyor, ayrıca T.O. sisteminin yatırım maliyeti daha da düşük ve kireç – soda metoduna göre çok daha az yer işgal ediyor.   Mersin’de bulunan Etap Tarım işletmesine kurmuş olduğumuz T.O. sisteminin ürettiği su ile meyve suyu imal ediliyor.

İlaç Sanayii: İlaç sanayiinde, şırınga  ile insana verilen ilaçların imalatında kullanılan saf suların üretiminde T.O. ön arıtma cihazı olarak kullanılmakta, daha sonra bu sular distilasyon ve mikro-filtrasyon yöntemi ile son haline getirilmektedir. 

Hastahanelerin DİALİZ (Suni Böbrek) Bölümleri: Türkiye’ye gelen ilk T.O. sistemleri Dializ makinaları ile beraber geldiler.  Hastahanelerde bulunan ve böbreği iyi çalışmayan insanların  kanı içindeki “Üre”yi ayırmayı amaçlayan Dializ Makinaları, T.O. cihazı ile üretilen kaliteli  su ile besleniyorlar.

Deniz Suyundan  Şehir ve Kullanma Suyu Üretimi:  Petrolden çok para kazanmalarına rağmen yeterli şehir suları olmayan Arap Ülkeleri T.O.'nun gelişmesinde tarihi bir rol oynadılar.  Bugün bu ülkelerde bulunan kentsel yerleşimlerin çoğunda deniz suyundan T.O. ile üretilmiş şehir suyu kullanılıyor.  Yazın turist akınına uğrayan bir çok adada T.O. sistemi kuruldu.  İçinde 35000 mg/lt mineral bulunan ve 600 Fransız Sertliğinde olan Akdeniz suyundan T.O. ile 350 – 400 mg/lt ( yaklaşık 600 – 700 S/cm iletkenlikte) ve 3 Fransız sertliğinde su üretiliyor. 

Deniz Suyundan  Gemiler için Kullanma ve İçme Suyu Üretimi:   Yeni gemiler de artık  ihtiyacı olan suyu gemi içinde bulunan T.O. sayesinde  denizden  temin ediyorlar.  Böylece, gemide büyük hacimli su depolarına ihtiyaç kalmadı, yanaşılan limanda kaliteli ve bakterisiz sağlıklı su arayışına girmek de gerekmiyor.

Askeri ve Stratejik Önemi olan yerler içinİçme ve Kullanma Suyu Üretimi: T.O. cihazları H2O molekülünü geçirip diğer molekülleri ender olarak (%1 – 2  kadar) geçirdikleri ve ayrıca  mikropları da çok iyi süzdükleri için, askeri tesislerde, savaşlarda, çok önemli ve güvenilir içme suyu üretme cihazı olarak  tercih ediliyor.   Askeri amaç ile kamyon üzerine monte edilen, titreşimlere  ve zorşartlara dayanıklı T.O. cihazı imal edilen T.O. üreticileri bulunuyor.

Atık Sudan Geri Kazanım: Avrupa ülkelerinde, yerleşim alanı az olan sanayi tesisleri, arıtılmamış atık sulardan T.O. ile su geri kazanmakta ve böylece, bir taraftan elde edilen iyi su tekrar kullanılmakta, diğer taraftan  debisi azalan  atık sular için daha küçük ölçekte atık arıtma tesisi kurulmaktadır.  Ancak, bu uygulamada atık su doğrudan T.O. sistemine verilemez, önce “mikro-filtrasyon” olarak adlandırılan başka bir mambran tekniği  ile atık su içinde bulunan katılar ve bakteriler arındırılır.  Mikro-Filtrasyon T.O. dan daha pahalı bir sistem olduğundan bu teknik her işletmenin ekonomisine uymaz ve henüz ülkemizde kullanılmamaktadır.  Fakat biyolojik atık arıtma tesisinden  belli bir standarda göre arıtılmış olarak çıkan suyun çok iyi filtrelenmesi ve şartlandırılması ile (Mikro-Filtrasyon kullanılmadan)  T.O. sistemi sayesinde  bir miktar su geri kazanılabilir.  Geri kazanılacak suyun miktarı (atık suya göre oranı) bir çok veriye göre değiştiğinden burada anlatılmayacaktır.   Arıtılmış atık sudan işletmeye su geri kazandıran  bir T.O. sistemini 1997’de kurduk ve bu sistem sayesinde bu konuda da tecrübe edindik. 

SONUÇ:  T.O. sisteminin çok başarılı, çok pratik ve hidrofor gibi işletmesi kolay bir sistem olduğu gittikçe anlaşılmakta ve T.O. cihazlarının bir taraftan fiyatı düşerken diğer taraftan dünyadaki talebi artmaktadır.    Ülkemizde, ekonomik ve teknik araştırma çok az yapıldığından  sanayi işletmelerinin TO yatırımı ancak “komşu tesisin  TO yatırımından sonra”  yapılmaktadır.  Oysa, sanayi işletmelerinde, iyi suyun maliyeti, buhar üretiminin  maliyeti ve bunların ürün maliyetine etkisi hesaplandığında T.O.  yatırımının bir işletmeye ne kadar ekonomi sağlayacağı derhal görülmektedir.

Ters Osmos Sistemini Yakından tanıyalım: <Geri | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Ileri>

Yük. Müh. Enis Burkut / Termodinamik Dergisi